ANG POETIKA NG PINOY HAIKU

Binalangkas ang Pinoy Haiku bilang isang uri ng tulaing Filipino na naghahayag ng paghanga sa kalikasan at pagkalugod sa kapaligiran. Halaw ito sa haiku ng Hapon sa sinaunang bilang nitong labimpitong (17) pantig na nahahati sa tatlong taludtod at ang buong saknong ay may 5, 7, at 5 na pantigan. Samantala, sang-ayon naman sa ipinanukala, ang una at huling taludtod ng Pinoy Haiku ay may pitohang pantig, at ang gitnang taludtod ay may limahang pantig; sa kabuuang bilang na labing siyam (19) na pantig bawat saknong. Kaya’t ang Pinoy Haiku ay lumalabas na isang pagbabagong anyo ng haikung Hapones, ngunit ibinatay ito sa mga uri ng katutubong tula ng Filipino na tumutugma sa pitong pantig, tulad ng gawi sa ambahan, tanaga at diona. Ayon sa balangkas ng Pinoy Haiku, ang magaling na saknong ay nasa 7-5-7 pantigan at ang taludtod nito ay dapat may ganap na tugma sa a-b-a na tularang tugma. Higit sa lahat, dapat naghahatid ng talinghaga ang mga pagwawangis bilang kaaya-ayang sangkap ng tula.

 

 

Ilang Pamantayan ng Katangi-tanging Pinoy Haiku: 

 

1. May labing siyam (19) na pantig ang bawat saknong/tula;

2. Nahahati ang tula sa tatlong taludtod (7-5-7);

3. Pitong pantig ang bilang ng sukat sa una at huling taludtod;

4. Limang pantig ang bilang ng sukat sa gitnang taludtod;

5. May ganap o karaniwang tugma ang una at huling taludtod;

6. Maaring gamitin ang karaniwang tugma, kung ang bigkas na malumay at mabilis, o malumi at maragsa ay pinagsasama sa mga huling pantig ng una at huling taludtod;

7. Ngunit mas angkop gamitin ang ganap na tugma, kung saan ang mga huling pantig ng una at huling taludtod ay nagtatapos sa iisang tunog. Tulad ng nasa susunod na halimbawa:

 

may taki ang tagiti

March 20, 2014 by Rey de Vera

 

dinadampi ng alon

dasal sa binhi

bumalabal na ambon

 

8. Ganap ang tugma ng “alon” at “ambon” dahil nagtatapos ang mga huling pantig sa iisang tunog na “on” ngunit kung walang magandang dahilan ay isa na itong kalabisan. Higit na kalugod-lugod ang tulad ng nasa susunod na halimbawa:

 

may sanib ang hari

March 20, 2014 by Rey de Vera

 

dinadampi ng halik

bubot na lunti

lunod sa panaginip

 

9. Ganap pa rin ang tugma ng “halik” at “panaginip” kahit nagtatapos ang mga huling pantig sa magkasing-tunog na “ik” at “ip” ngunit maituturing itong mas mahusay na katha. Maaring sikapin na hindi magamit ulit ang mga huling titik sa tugma ng m  n  ng  l  r  w  y     o      b  d  g  p  t  k  s  tulad ng nasa mga sumusunod na halimbawa:

 

diwaNG na pagsaluhaN

April 17, 2012 by Rey de Vera

huminimpil ang gabi

dilim ng lanaw

sinalimbay sa huni

 

may dilaG ang bisiG

March 20, 2014 by Rey de Vera

humalik nang banayad

rosas sa dibdib

mahigpit na niyakap

 

10. Ayon sa unang halimbawa, mapapansing walang inulit na titik sa m  n  ng  l  w  y  at sa pangalawang halimbawa, mapapansing walang inulit na titik sa b  d  p  t  k  s maliban sa titik g na inulit sa pamagat;

11. Ang payak na tularang tugma ng Pinoy Haiku ay a-b-a. Kaya’t ang pagkakatulad ng tunog nito ay nasa mga huling pantig ng una at huling taludtod. Ngunit ang mataas na antas ng pagkatha ng Pinoy Haiku ay kakikitaan ng mga panloob na tugma. Tulad ng nasa susunod na halimbawa:

 

may taki ang tagiti

March 20, 2014 by Rey de Vera

 

dinadampi ng alon

dasal sa binhi

bumalabal na ambon

 

12. Ang mga panloob na tugma sa saknong ay ang tugmaan ng “dinadampi” at “binhi”; at ng “dasal” at “bumalabal”; at ganoon din sa mga unang titik ng “dinadampi” at “dasal”; “binhi” at “bumalabal”; at “alon” at “ambon”;

13. Sinikap rin na patatagin ang tugmaan sa buong tula upang maging ganap ang pagkakaisa ng mga bahagi nito. Kaya’t naririto ang mga pinaka-mataas na antas ng palatugmaan magmula sa pamagat hanggang sa saknong:

 

palatugmaan A-1

A+A    (title)

a+b/

b+A/

a+b

halimbawa:

kutob(A) ng loob(A)                 (A+A)

November 9, 2013 by Rey de Vera

humuhugos(a) ang ulap(b)        (a+b)

gubat(b) sa bundok(A)                (b+A: tugma sa bundok ang kutob, loob)

may pasilod(a) na bitag(b)        (a+b)

 

palatugmaan A-2

B+A    (title)

a+B/

b+A/

a+b

halimbawa:

nahugas(B) ang kalawang(A)       (B+A)

December 21, 2013 by Rey de Vera

pakabanlaw(a) sa dagat(B)              (a+B: tugma sa dagat ang nahugas)

batad(b) na buwan(A)                      (b+A: tugma sa buwan ang kalawang)

dinalisay(a) ng ulap(b)                    (a+b)

 

palatugmaan B-1

C+C     (title)

a+b/

a+C/

c+b

halimbawa:

may tibok(C) na bundok(C)         (C+C)

December 1, 2013 by Rey de Vera

lumagaslas(a) ang batis(b)             (a+b)

damag(a) ng tunog(C)                      (a+C: tugma sa tunog ang tibok, bundok)

suminukob(c) sa yungib(b)           (c+b)

 

palatugmaan B-2

B+C     (title)

a+B/

a+C/

c+b

halimbawa:

nabitin(B) ang idlip(C)                  (B+C)

December 10, 2013 by Rey de Vera

di tumanggi(a) sa dilim(B)              (a+B: tugma sa dilim ang nabitin)

gabi(a) ng tagbik(C)                            (a+C: tugma sa tagbik ang idlip)

paimpit(c) na halinghing(b)            (c+b)

 

palatugmaan C-1

A+A      (title)

a+b/

c+A/

c+b

halimbawa:

may toog(A) na matayog(A)        (A+A)

December 8, 2013 by Rey de Vera

inuudyok(a) ang buwan(b)         (a+b)

puno(c) sa tuktok(A)                     (A+A: tugma sa tuktok ang toog, matayog)

pulo(c) ng cayucyocan(b)           (c+b)

 

palatugmaan C-2

B+A      (title)

a+B/

c+A/

c+b

halimbawa:

bakas(B) ang yapos(A)                         (B+A)

by Rey de Vera 05.14.2012

nakatumpok(a) na ulap(B)                 (a+B: tugma sa ulap ang bakas)

uban(c) ng gulod(A)                            (c+A: tugma sa gulod ang yapos)

bulhaw(c) sa minamatyag(b)            (c+b)

 

14. Mapapansin na hindi inuulit ang mga salita;

15. Malimit ang paggamit ng mga katagang “ang”, “na”, “sa”, “ng”;

16. Bihira ang paggamit ng mga katagang “may”, “at”, “ay”, atbp.;

17. Karamihan ay may walong salitang susi (key words) kasama na ang nasa pamagat;

18. Kung maaari ay sa pamagat gamitin ang mga salitang basal (abstract);

19. Iwasang gamitin ang katulad sa pandiwang panahunan. Halimbawa: kung ginamit na ang salitang “humalik”, huwag nang gumamit ng “yumakap” na kaanyo ng panahunan (tense);

20. At dapat may nabubuong pagwawangis (metaphor) sa bawat pagtatambal ng mga salitang susi.

Unang Panuto sa Pagsulat ng Pinoy Haiku

Ang Pinoy Haiku ay maikling tula na nagpapahayag ng damdamin o pagdiriwang ukol sa kapaligiran at kalikasan nang may tiyak na kaanyuan. Kaya’t ito ay binubuo ng isang saknong (verse) mula sa tatlong taludtod (line) ayon sa tanging sukat at tugma nito.

Anyo at Sangkap ng Pinoy Haiku:

1. May tatlong taludtod ang bawat saknong ng Pinoy Haiku (7-5-7). Pito ang bilang ng pantig sa una at huling taludtod; samantalang, lima ang bilang ng pantig sa gitnang taludtod nito.

2. Ang tularang tugma ng Pinoy Haiku ay a-b-a. Kaya’t ang pagkakatulad ng tunog nito ay nasa mga huling pantig ng una at huling taludtod.

3. Maaring gamitin ang karaniwang tugma, kung ang bigkas na malumay at mabilis, o malumi at maragsa ay pinagsasama sa mga huling pantig ng una at huling taludtod ng saknong nito. O gamitin ang ganap na tugma, kung ang mga huling pantig ng una at huling taludtod ay nagtatapos sa iisang tunog.

4. Ang mga paglalarawan ng Pinoy Haiku na nakapaloob sa mga taludtod ay nagtataglay ng magandang diwa at maka-sining na kariktan. Kaya’t ang kaisipan nito ay kakukunan ng mga kaaya-ayang halimbawa o aral sa pangangalaga ng kalikasan at pagmamalasakit sa kapaligiran.  Ang maka-sining na kariktan naman nito ay mula sa mga salitang ginamit ng makata na pili at ayon sa mabuting panlasa upang ipahayag ang mga naaangkop na metapora o talinghaga.

call for pinoy haiku volume 3

i am rey de vera. a pinoy haiku poet.

pinoy haiku is a tagalog/filipino haiku poetry innovation.

pinoy haiku is my rendition of tagalog “tanaga” and the japanese haiku in its 5-7-5 fixed-form.

the ancient “tanaga” form has 7 syllables in four lines with a-a-a-a rhyme pattern.

apparently, “tanaga” is a combination of two proverbs or it is a poem with a four- line verse.

on the other hand pinoy haiku will use the following fixed-form:

7-5-7 syllables in three lines and with a-b-a pattern rhyming in first and last line.

for the beginners, they should try to find the least difficult way of expressing their pinoy haiku.

however, it must exhibit the ability of filipino poets in the most advanced/sophisticated way.

for me, pinoy haiku is simply an attempt at compositions of tagalog/filipino verses about nature.

now, i have a compilation of 1,000 original pinoy haiku and i intend to include your own verses.

I want the third volume to be composed of my pinoy haiku and 400 selected pinoy haiku.

thus, my total number of compilation as of this date is volume one: 500 original pinoy haiku;

volume two: another 500 original pinoy haiku; and this proposed compilation is volume three:

my 100 original pinoy haiku and 400 selected pinoy haiku from other pinoy haiku poets.

my latest pinoy haiku as pinoy haiku 1079 is posted in emanilapoetry.com and appears below:

 

may ulos ang laot

December 25, 2013

by Rey de Vera

ulap ng panganorin

silag sa look

gulod na laong talim

 

nasa walong daang pinoy haiku na ang aking naka-post sa emanilapoetry.com

ang aking poetics ng pinoy haiku ay masasalamin sa mga tula kong naka-post doon.

ang advance level ay syempre taglay na ng mga huli kong naka-post na pinoy haiku.

at narito ang mga gagamiting pamantayan sa pagpili ng isasama sa 400 selected pinoy haiku:

a. mapapansin na hindi inuulit ang mga salita.

b. na malimit ang paggamit ng mga katagang “ang,” “na,” “sa,” “ng.”

c. na bihira ang paggamit ng mga katagang “may,” “at,” “ay,” atbp.

d. na karamihan ay may walong key words kasama na ang nasa pamagat

e. na kung maaari ay sa pamagat gamitin ang mga abstract words

f. na iwasang gamitin ulit ang verb tense

g. na hindi inuulit ang mga huling titik sa tugma ng  m  n  ng  l  r  w  y     o      b  d  g  p  t  k  s

h. na may nabubuong metaphor sa bawat pagtatambal ng salita

i. na may unity ang buong tula sa 7-5-7 na pantig bawat linya

j. na narito ang palatugmaan magmula sa title hanggan sa verse:

 

palatugmaan A-1

A+A    (title)

a+b/

b+A/

a+b

halimbawa:

kutob(A) ng loob(A)              (A+A)

November 9, 2013 by Rey de Vera

humuhugos(a) ang ulap(b)     (a+b)

gubat(b) sa bundok(A)              (b+A: tugma sa bundok ang kutob, loob)

may pasilod(a) na bitag(b)      (a+b)

 

palatugmaan A-2

B+A    (title)

a+B/

b+A/

a+b

halimbawa:

nahugas(B) ang kalawang(A)       (B+A)

December 21, 2013 by Rey de Vera

pakabanlaw(a) sa dagat(B)        (a+B: tugma sa dagat ang nahugas)

batad(b) na buwan(A)                  (b+A: tugma sa buwan ang kalawang)

dinalisay(a) ng ulap(b)                 (a+b)

 

palatugmaan B-1

C+C     (title)

a+b/

a+C/

c+b

halimbawa:

may tibok(C) na bundok(C)         (C+C)

December 1, 2013 by Rey de Vera

lumagaslas(a) ang batis(b)          (a+b)

damag(a) ng tunog(C)                   (a+C: tugma sa tunog ang tibok, bundok)

suminukob(c) sa yungib(b)        (c+b)

 

palatugmaan B-2

B+C     (title)

a+B/

a+C/

c+b

halimbawa:

nabitin(B) ang idlip(C)         (B+C)

December 10, 2013 by Rey de Vera

di tumanggi(a) sa dilim(B)                 (a+B: tugma sa dilim ang nabitin)

gabi(a) ng tagbik(C)                               (a+C: tugma sa tagbik ang idlip)

paimpit(c) na halinghing(b)              (c+b)

 

palatugmaan C-1

A+A      (title)

a+b/

c+A/

c+b

halimbawa:

may toog(A) na matayog(A)        (A+A)

December 8, 2013 by Rey de Vera

inuudyok(a) ang buwan(b)       (a+b)

puno(c) sa tuktok(A)                    (A+A: tugma sa tuktok ang toog, matayog)

pulo(c) ng cayucyocan(b)         (c+b)

 

palatugmaan C-2

B+A      (title)

a+B/

c+A/

c+b

halimbawa:

bakas(B) ang yapos(A)   (B+A)

by Rey de Vera 05.14.2012

nakatumpok(a) na ulap(B)                 (a+B: tugma sa ulap ang bakas)

uban(c) ng gulod(A)                              (c+A: tugma sa gulod ang yapos)

bulhaw(c) sa minamatyag(b)             (c+b)

 

karamihan ang ganitong mga pagtutugma ay ginamit ko sa mga huli kong pinoy haiku.

kayat masasabi ko itong nasa advance level. pumili na lang siguro ang iba ng sariling style.

ginawa ko ito upang subuking malinang at mapaunlad ang linguistics element ng pinoy haiku.

 

rules:

ang maximum na bilang ng aking pagpipilian ay 10 entries bawat pinoy haiku poet.

dapat ay original na gawa at hindi pa naipo-post o nalilimbag sa anumang site o babasahin.

ang mga ipapadalang pinoy haiku at pangalan ng pinoy haiku poets ay maaaring malathala sa Pinoy Haiku Weblog at poetry sites at mananatiling may kapahintulutan ng copyright ang Pinoy Haiku Weblog.

mahalaga ang paglakip ng mga sumusunod:

name, address, age, nationality, email, telephone/mobile phone, profession and school name

ang theme/ topic/ content/ subject ay may kinalaman sa kalikasan, nature, o environment

 

aim:

ang layunin ng paglilipon para sa pinoy haiku volume 3 ay upang mapalawak at mapatanyag ang pinoy haiku.

mahalaga ang usapin ukol sa pangangalaga ng kalikasan, makapag-ambag sana positively ang gawaing ito.

sikapin natin na ang pinoy haiku ay may artistic value at literary merit, may sublimity at elegance.

ang entries ay ipapadala sa aking email address reydvra@yahoo.com

good luck. 

Interpretative poetry reading: “Pag-ibig sa Tinubuang Lupa”

At emanila, we join the Filipino nation in commemorating the 150th birth anniversary of the Philippine hero, Andres Bonifacio.

Our website, The Filipino Australian, has also joined the Philippine Consulate General in Sydney and a group of Sydney-based artists, community leaders and radio broadcasters to celebrate ~ through a radio festival and screening of the film “Paglilitis ni Bonifacio” ~ the life and works of the Father of Philippine Revolution.

Bonifacio’s patriotic poem “Pag-ibig sa Tinubuang Lupa” is one of the featured works.

There are also voice recordings (podcasts) and an interpretation of the testimonies of the Katipuneros who were witnesses during Bonifacio’s trial by a military court which sentenced Bonifacio and his brother, Procopio, to execution.

To listen to the interpretative reading of “Pag-ibig sa Tinubuang Lupa”, please click the play button. For other poems, including Francisco (Baltazar) Balagtas’ “Sa Loob at Labas ng Bayan Kong Sawi”, please click here.

Artistic director Dr Mars Cavestany provides the voice in this media.

winners of pinoy haiku contest

Announcing the winners of First CANCAB Pinoy Haiku Contest held on August 20, 2013 at

Camarines Norte College of Arts and Business, First and Second Year College Students

Sponsored by The Japan Foundation Manila and JICC, Embassy of Japan, Manila

Theme: “Wika Natin ay Wika sa Pangangalaga sa Kapaligiran”

In celebration of Buwan ng Wika

Posted by Rey de Vera

1st Place   

nilagpakan ng ilog

lagas na dahon

sumasabay sa agos by Joy A. Visitacion

 

2nd Place   

lawin sa alapaap

taas ng lipad

hanap ay gintong pugad by Cristy A. Benarao

 

3rd Place   

ang pagpihit ng ulap

lamig ng lupa

palaka ay umiyak by Charity S. Romano

 

4th Place   

nakalutang na dahon

agos ng tubig

gumagapang paahon by Andro Borromeo

 

4th Place   

maya na limilipad

dala ay dahon

sa lakas ng pagaspas by Christian P. Allago

 

5th Place   

sa ingay ng kuliglig

kwago’y napikit

sa kweba’y natahimik by Peterval John A. Pajalla

 

5th Place   

dilim ng hating-gabi

tulog na lahat

kuhaw ay humuhuni by Mark Jemuel P. Tarrega

 

6th Place   

nagsisiyap na sisiw

lamig ng simoy

humapon ang lawin by Joel T. Simbajon

 

7th Place

nagdidilim na langit

sa alapaap

bituing sumisilip by Helen D. Napoles

 

8th Place   

malakas na ang hangin

galaw ng dahon

 bumabagsak sa bangin by Joseph R. Obog

Scam

Pagkatapos kong mabasa ang isang artikulo ng PCIJ
tungkol sa PORK BARREL SCAM,
ito ang dalanging tinuro ko sa aking anak bago kumain:

“Panginoon, salamat po sa pagkaing ito na aming kakainin,
pagpalain mo po ito dahil wala itong halong PORK at SCAM. Amen”.

“Kain na baby, masarap yang CHICKEN NOODLES!”

“Hayaan mo, next time magpo PORK tayo. Pangako hindi ko lalagyan ng SCAM!”

Sumpa

Kung minsan pag tinanong ang nanay kung may trabaho sya, ang sagot nya, WALA! Pero kung gumising sya, madaling araw -maghahanda ng babaunin mo anak. Ginagawa nya ito ng walang bayad na kapalit. Dahil ayaw niyang danasin mo ang kanyang kabiguang suklian ng ginhawa ang kanyang ina dahil sa maagang pag aasawa, sumumpa siyang magtiis makatapos ka lang. Hindi naman siguro kalabisan kung ang una mong sahod, sa kanya mo ilaan. Pero paano mo ito gagawin kung bago ka nakatapos, nanay ka na rin. Kumayod ka ngayon para makabawi sa iyong pagkakamali – hindi na sayong nanay kundi sayong sarili. Ngunit dahil sayong kaabalahan; bago mo pa naagapang pagpayuhan, ang anak mo’y nanay na rin. Nagsikap ngayon ang iyong anak para sa kanyang anak, ngunit huli na nang malaman ng iyong anak na nanay na rin ang iyong apo.

Ahedres

Parang AHEDRES ang eleksyon… unang susugod ang mga “PAWN” minsan base sa dikta ng “BISHOPS” – itataya nila ang kanilang buhay kung kinakailangan para protektahan ang matataas ng opisyales habang nanood ang mga ito sa likod. Habang tumatagal nakakain ng sistema ang “PAWN” na humahantong sa pagkaubos nito. Hanggang malantad ang mga opisyales na ang totoong pakay ay kainin ang mga matataas na kalabang opisyales. Sa dulo matatapos ang laro at maghihintay uli ng 3 taon para makapaglaro uli. Pagdating ng takdang panahon uulitin ang laro at mananatiling PAWN ang PAWN at KING ang KING!

Telenobela

Ang eleksyon ay parang isang napakahabang telenobela; hindi matapos-tapos ang mga paulit-ulit na eksena. Pare-pareho ang apelyido ng mga gumaganap na kahit ang sama-sama na ng imahen ay hindi mamatay-matay. Walang mga “twist” at madaling mahulaan ang mga sumusunod na kabanata – walang katapusan ang walang saysay na sampalan, ang pagnanakaw, ang paglulustay, ang panliligaw, ang huwad na luha at halakhak ng paghihiganti. Sa kabuuan, papangit nang papangit ang iskrip habang lumalaon. Ang siste, hindi ko naman mailipat ang pihitan sapagkat isang lang ang istasyon.

Lumang Kalendaryo

 

Sa tuwing pupunitin ko ang luma naming kalendaryo,

–nanghihinayang ako sa papel.

(Oo, –nanghihinayang ako sa papel ng mga araw….)

Nanghihinayang ako sa papel na ginamit

upang gawin lamang lapida ng mga araw na mamamatay rin pala (parang  tayo.)

Nanghihinayang ako–

pero tuloy pa rin ang pagpunit ko (habang sa loob ko ay may napupunit din.)

Mula Enero hanggang Disyembre,

nagbibilang ako,  –naghihintay…

–hinihintay ko yung mga araw na masaya.

Hinihintay ko yung mga sandaling –sasandali.

Minamadali kong matapos yung mga simpleng  araw na walang okasyon

–na walang kaganapan.

Pero sa kahihintay ko,

nakaligtaan ko na magkakasing haba nga lang pala ang mga araw.

(Nagkaekis-ekis na tuloy lahat.)

–Ang dali tuloy lumipas ng isang taon!

May mga bagong lapida nanamang gagawin ang mga araw–

at gagawin para sa mga araw.

–Isang taon nanaman ang bibilangin upang muli kong punitin ang isang lumang kalendaryo. Oo, –isang taon nanaman ng pagpupunit sa mga araw!

 

Modern Manananggal

 

Iba na ang mga manananggal ngayon–

dahil biktima na ang lumalapit sa kanila (* take note,

may bayad pa! –Sosyal!)

Kung tutuusin, para nga silang mga Hired killer–

Hired killer ng balot (yung nilagang itlog na may kiti na sa loob.)

Wala talagang kahirap-hirap ang pag-tsugi!

–Eh, hindi pa buhay yung pinapatay nila (panu hihirap?)

Iba na nga ang mga manananggal ngayon.

Hindi na rin sila elemento ng supernatural.

Dahil gumagamit  na sila ng

siyensya. Oo, –siyensya ng pagpatay! Moderno

na nga ang mga manananggal ngayon–

dahil hindi na sila yung dating nakakatakot sa mata.

Pero panu kung isang araw sila naman ang takutin? –Panu kaya

kung  isang araw kahit hindi gabe, –bigla nalang silang multuhin

ng mga biktima nilang ni hindi nakalasap ng nitso

at pinagkasya na lamang sa isang garapon ang sementeryo?

Matakot kaya sila? –Matakot kaya sila sa pinag-gagagawa nila?

 

Iba na nga ang mga manananggal ngayon. –Ibang-iba!

(Dahil ngayon, ang natatakot sa ’pinagbubuntis nila– manananggal na rin!)

Interbensiyon sa Usaping Pangwika

INTERBENSIYON SA USAPIN NG PAMBANSANG WIKA SA PILIPINAS

(Panayam sa Ateneo University, March 12, 2008)

ni E. San Juan, Jr.

1.         Sa kasalukuyang matinding sigalot sa bansa, anumang talakayan hinggil sa wika ay tiyak na magbubunsod sa isang away o maingay na pagtatalo. Kahawig nito ang usapin ng kababaihan.  Laging matinik ang isyu ng pambansang wika, isang sintomas ng pinaglikom na mga sakit ng body politic. Tila ito isang mitsang magpapasabog sa pinakabuod na mga kontradiksiyong bumubuo sa istruktura ng lipunang siyang nakatanghal na larangan ng digmaan ng mga uri at iba’t ibang sektor.

2.            Lalong masahol siguro kung sabihin kong nasa panig ako ng mga nagsususog sa isang pambansang wikang tinaguriang “Filipino.”  Tiyak na tututol ang mga Sebuano, Ilokano, Ilonggo, mga alagad ng Taglish, o Ingles, o Filipino-Ingles.  Ngunit hindi ito maiiwasan, kaya tuloy na tayong makipagbuno sa usaping ito upang mailinaw ang linya ng paghahati’t paglilinaw, at sa gayo’y makarating sa antas ng pagtutuos.

3.         Saan mang lugar, ang usapin ng pambansang wika ay kumakatawan sa pagtatalo tungkol sa mga mahalagang usapin sa pulitika at ekonomya. Buti naman, hindi pa tayo nagpapatayan sa ngalan ng wika, tulad ng nangyayari sa India at iba pang bansa. Marahil, napapahinahon ang bawat isa kung Ingles, ang wika ng dating kolonisador, ang wika ng globalisasyon ngayon, ang ating gagamitin. Di ko lang tiyak kung maiging magkaunawaan ang lahat sapagkat ang pagsasalin o translation, kalimitan, ang siyang nagbubunga ng karagdagang gulo.  Ngunit ang pagbaling sa Ingles ay pagsuko lamang sa dominasyon ng kapangyarihang global sa ilalim ng kasalukuyang hegemon, ang Estados Unidos. Ang makalulutas ng krisis, sa tingin ko, ay isang pakikisangkot sa nangyayaring labanang pampulitika at pang-ideolohya, laluna ang pakikibaka tungo sa tunay na kasarinlan at demokrasyang popular, sa gitna ng dominasyon ng mga mayayama’t makapangyarihang bansa sa Europa, Norte Amerika, Hapon, at iba pa.

4.            Bagamat mula pa noong panahon ni Quezon hanggang sa ngayon, ang isyu ng “pambansang wika” ay naipaloob na sa Konstitusyon, bumangon ito muli na tila mga kaluluwang uhaw sa dugo. Maireresolba lang ang isyung ito kung may tunay na soberanya na tayo, at namamayani ang kapangyarihan ng nakararami, mga pesante’t manggagawa, at nabuwag na ang poder ng mga may-aring kakutsaba ng imperyalismo. Sa ngayon, walang kalutasan ito, sintomas ng bayang naghihirap, hanggang ang relasyong sosyal ay kontrolado ng naghaharing uri, laluna ng mga komprador at maylupang pabor sa Ingles, wikang may prestihiyo at kinagawiang wika sa pakikipag-ugnay sa kanilang mga patrong Amerikano, Hapon, Intsik at iba pa.

5.         Sa halip na sipatin ang isyung ito sa kinagawiang empirical na lapit, tulad ng ginagamit ng mga postmodernistang iskolar, dapat ipataw ang isang materyalismo- istorikal na pananaw at ang diyalektikong paraan upang makalikha ng praktikang agenda na tutugon sa tanong kung ano ba ang wikang pambansang magsisilbing mabisang sandata sa mapagpalayang pakikipagsapalaran ng sambayanan.

6.         Ang wika ay hindi isang bagay na may sariling halaga kundi bahagi ito ng kategorya ng kamalayang sosyal, isang kamalayang praktika—“practical consciousness,” ayon kay Marx—na gumaganap sa buhay bilang lakas ng produksiyon. Matutukoy lamang ito sa gitna ng isang partikular na mode of production sa isang determinadong pormasyonag sosyal. Hindi ito bukod sa pagtatagisang pang-ideolohiya. Kalahok ito sa pagbubuo ng integral state (konseptong galing kay Gramsci), tambalan ng lipunang sibil at lipunang pampulitika. Ang usapin ng wika ay di maihihiwalay sa yugto ng kasaysayan ng bayan, na laging komplikado at di-pantay ang pagsulong ng iba’t ibang bahagi—uneven and combined development. Samakatwid, sa ating sitwasyon, ang  suliraning pang-wika ay di maihihiwalay sa programa tungo sa tunay na kasarinlan at kasaganaan, mula sa kasalukuyang neocolonial at naghihikahos na bayan.

7.           Sa Pilipinas, ang lagay at papel na ginagampanan ng wika ay maipapaliwanag lamang sa pagsingit nito sa ugnayang panlipunan, sa kontradiksyon ng sumusulong na puwersa ng produksyon at namamayaning balangkas na pumipigil sa pagsulong ng buong lipunan. Ang katayuan ng wika ay nakabatay sa kasaysayan ng bansa, sa kolonyal at neokolonyal na dominasyon ng Kastila, Amerika at Hapon, at sa himagsik ng sambayanan laban sa pang-aapi.  Ang mga katagang “nasyonal-popular” o pambansa-makamasa—na iminungkahi ni Gramsci—ang dapat ilapat sa nakararami na nag-aadhikang makapagpahayag ng kanilang pagkatao sa iba’t ibang paraan, tigib ng kontradiksiyon na bunga ng di-pantay at pinagtambal na pagsulong ng iba’t ibang sangkap ng kabuuang istruktura ng lipunan. Ang wika ay nakalubog sa daloy ng mga kontradiksiyon sa lipunan.

8.             Kailangang idiin ang prinsipyo ng nasyonal-popular, pambansa-makamasa, ang bansa na binubuo’t pinapatnubayan ng masang walang pag-aari—mga manggagawa, magsasaka, at gitnang sangay (mga propesyonal, petiburgesyang uri, mga minorya). Kung hindi, ang bansa ay mabibigyan-kahulugan ng mga naghaharing uri, ang iilan na nag-mamay-ari, ang oligarkong tuta ng imperyalismo, mga ahente ng global finance-capital.

9.         Ang bansang Pilipinas na may kasanrinlan at matipunong industriya ay isang proyektong di pa tapos, nagpapatuloy, laging iniimbento ngunit hindi sa anumang kondisyon. Ang pagiging Filipino ay isang proseso ng dekolonisasyon at demokratisasyong radikal, isang kaganapan na likha ng kolektibong pagpapasya, hindi indibidwal na kagustuhan. Ang proyektong ito ay hinuhubog at niyayari ng maraming lakas, ng minanang ugali at sari-saring idea at institusyon katutubo o hiram.  Hindi ito nakatutok sa pagtatamo ng isang esensiya, kundi makikilatis ito bilang isang masalimuot na pagbubuklod ng dinamikong pakikisamang pampulitika at mga komitment. Ito’y isa ring estetikong kalakaran sa kontra-gahum na paglikhang makasining.

10.      Sa loob lamang ng pangitaing ito, sa proyekto ng pagsisikap makamit ang tunay na pambansang kasarinlan at demokrasyang radikal makatuturang mahihimay ang problema ng pangangailangan ng wikang pambansa, isang wikang mabisang makapag-iisa sa masa at mga komunidad sa teritoryo ng Pilipinas, at makapagdudulot ng mabisang partisipasyon sa pagbuo ng isang gahum o lideratong moral-intelektwal ng masang manggagawa.  Paano mayayari ang mapagpalayang gahum kung walang pagkakaisang kinakatawan ng/kumakatawan sa sariling wika ng komunikasyon at pag-iisip?

11.      Ang layon natin ay hindi lamang kultural na identidad, o kasiyaang pang-kalinangan. Sa gitna ng komodipikasyon ng lahat, sa gitna ng laganap na konsumerismo at paghahari ng halagang-pamalit (exchange-value), ang reipikasyon at alyenasyon ng ugnayan ng mga tao ay siyang nagpapalabo sa usapin ng wika.  Hindi malulutas ang mga tanong tungkol sa wika hanggang hindi nahaharap ang mistipikasyon ng pakikipagkapwa, na ngayo’y natatabingan at nalalambungan ng mga komoditi, bilihin, salapi, na tila siyang umuugit, nagpapagalaw, namamahala’t gumagabay sa lahat ng bagay. Ang mistipikasyong ito ay mawawala lamang kung mapapanaw ang paghahari ng global na kapital, ang patakaran na tubo/yaman muna bago kapakanan ng tao—na, sa ngayon, ay nagsasalita sa Ingles, ang wika ng kongkistador na pumalit sa mga Kastila.

12.      Ang pagbuo’t pagpapayaman ng isang pambansang wika, Filipino, ay hindi nangangahulugan ng pagsasaisantabi o pagbabalewala sa ibang mga wikang ginagamit ng maraming komunidad. Ang pagpapalawig at pagsuporta sa mga wikang ito ay matutupad kung may basehan lamang: ang kasarinlan ng bansa batay sa pagpapalaya sa masa. Sa harap ng higanteng lakas ng kapitalismong global, maisusulong lamang ang proyektong nabanggit ko kung makikibaka tayo sa programa ng pagbabago tungo sa pamamayani, gahum, ng masang gumagawa. Ang wika ay maaaring maging mapagpalayang sandata kung ito’y binubuhay ng masa sa pang-araw-araw na kilos at gawa.

13.      Ang wika ay isang larangan o arena ng tunggalian ng mga uri, ayon kay Mikhail Bakhtin. Naniniwala ako na ang usaping ito, kung ano talaga ang wikang pambansa, ay masasagot lamang sa loob ng proyektong pampulitika, tinimbang at sinipat sa isang materyalistiko-istorikal na pananaw. Ang wika ay praktipang panlipunan, isang produktibong lakas ng sambayanan. Nakapanahon ngang maintindihan natin ito ngayon kung matagumpay na madalumat at mapahalagahann ang kolektibong saloobin ng sambayanan, na ngayon ay naisasatinig sa anagramatikong islogan: ZOBRA NA, TAMA NA, EXIT NA!     Samantala, panahon na ngayon at pagkakataong mapakinggan ang iba pang tinig ng madla rito sa makasaysayang hapong ito, una muna ang kasamang BL.–#

________

TUNGKOL SA AWTOR

Kilalang kritiko, makata at progresibong intelektuwal sa buong daigdig, si E. San Juan, Jr. ay director ng Philippines Cultural Studies Center sa Connecticut, USA  at co-director ng Philippine Forum sa New York City, USA.

Natamo niya ang A.B. sa University of the Philippines at ang A.M. at Ph.D. sa Harvard University. Dating puno ng Departamento ng Comparative American Cultures sa Washington State University, kamakailan siya’y naging Visiting Professor of English and Comparative Literature sa Wesleyan University, Tamkang University (Taiwan), University degli studi di Trento (Italya); at 2003 Fulbright professor of American Studies sa Antwerp at Leuven, Belgium. Nailathala ng University of the Philippines Press ang apat na aklat niya: Carlos Bulosan and the Imagination of the Class Struggle;  Toward a People’s Literature; Writing and National Liberation; at Allegories of Resistance.

 

Ang pinakahuling libro niya ay  Racism and Cultural Studies (Duke University Press), Working through the Contradictions: From Cultural Theory to Critical Practice (Bucknell University Press), Himagsik (De La Salle University Press); In the Wake of Terror: Class, Race, Nation and Ethnicity in the Postmodern World (Lexington Books); US Imperialism and Revolution in the Philippines (Palgrave); Critique and Social Transformation (Edwin Mellen Press); Balikbayang Sinta: An E. San Juan Reader (Ateneo de Manila University Press); &  Critical Interventions: From James Joyce and Henrik Ibsen to C.S. Peirce and Maxine Hong Kingston (Lambert Academic Publishing, Germany).

Bullies like China need to have reality check

So, China thought it scored a knockout victory during the recently concluded ASEAN Regional Forum when through its puppet state Cambodia, which happened to be the host country, it intervened successfully and was able to dictate the outcome of the meeting.

For the first time in the history of the ASEAN’s meeting there will be no official communique. China, through its puppet state Cambodia, virtually censored any official discussions that could have been done by the ASEAN member nations concerning the disputed territories in the West Philippine Sea (unpopularly called South China Sea).

China’s intention to devour the entire West Philippine Sea without consideration for exclusive economic zones of other nations should be a cause for concern for all the ASEAN members. The US, India, Australia, South Korea, among other countries, expressed their strong view that it is in ASEAN’s interest to have a common stand against China.

Instead, China’s maneuver succeeded in dividing the ASEAN not so much as making a mockery of it as exposing its breaking point. China’s move, using its puppet state Cambodia, more than made clear the depth it is willing to go down to in pursuit of its plan to devour the West Philippine Sea. Other things were made clear.

That the ASEAN is just another paper tiger. Southeast Asian nations actually involved in the dispute against China, aside from banding together, need to choose more carefully this early where they will rely on for joint security. Among the ASEAN countries which could have the guts and be willing to stand (stronger) against Chinese aggression are the Philippines, Vietnam, Indonesia, Singapore, Brunei, and Thailand. What happened in Cambodia made (more) acceptable, as far as democratic nations throughout the world are concerned, the presence of other powers including the US in the Asia-Pacific.

China’s foreign minister gave an advice to the Philippines: “Not to make trouble.” That statement is so loaded with sarcasm that it cannot help remind us when Nazi Germany was  stating that it’s after peaceful and fair resolution of issues with its small neighbors in relation to its unjust if not downright nonsense territorial claims.

Southeast Asian nations involved in the dispute in West Philippine Sea will eventually form a separate treaty for collective security rather than each single handedly confronting China. The US and other observer-nations are strongly supporting this move. China today is not yet even in the same level of US military might when the latter had an armed conflict with Vietnam nor USSR with Afghanistan. In other words, bullies need to have reality check sometimes.

Pulang Ilaw

Inabot ni Joel ang isang libong piso sa babaeng nakapula. Alas diyes ng gabi. Maraming tao sa loob ng gusali. Halos puro lalaki. May tangan-tangang serbesa yung mga matatanda, yung mga medyo bata naman, panay ang text sa kanilang cell phone. Ang lahat ay naghihintay ng numero. Pero si Joel, dumeretso na kaagad. Parang isang tuod na hindi alam ang dahilan kung paano siya napunta sa gusaling iyon.

‘No. 51’. Ito ang nakasulat sa parihabang hawakan ng susi na ibinigay ng babaeng nakapula kay Joel kasama ang tuwalya at isang manipis na puting sabon. Umakyat ang mapusok na binatang ito sa ikatlong palapag at doon niya nakita ang maliit na kwartong kanyang hinahanap.

Kinuha ng isang janitor ang hawakan ng susi at hinayaan siyang pumasok. Namasid ni Joel ang isang banyo sa kanyang harapan. Isang sabitan ng damit sa kanyang bandang kaliwa, at isang mahabang kama sa kanyang kanan. Ibinaba niya ang tuwalya at nagsimula na siyang pumasok sa loob ng banyo upang maligo.

Malamig ang tubig. Tinapat niya ang kanyang ulunan at hinayaang bumuhos ang lakas ng buhos ng shower sa kanyang mukha. Nang matapos siyang maligo, ang tanging ipinambalot lang niya sa kanyang sarili ay tuwalyang dala-dala niya.
Humiga siya sa kama. Tumagilid. Dumapa. Tumayo at isinuot muli ang tsinelas. Kinandado niya ang pintuan at humiga muli. Napansin niyang kulay pula ang lahat ng ilaw sa paligid.

Tinitigan niya mabuti ang pulang ilaw.

Naisip niya bigla ang kasintahan niyang si Rachel. Naalala niya ang mga panahong madalas sila pumunta sa isang bar na panay pula rin ang ilaw. Naalala rin niya na ito ang paboritong kulay ng naaalalang girlfriend.

Grade six pa lang si Joel at Rachel ay panay na ang tuksuhan sa kanilang dalawa sa loob ng klase. Gusto na nila ang bawat isa pero masyadong torpe itong si Joel. Hindi niya liligawan si Rachel kung hindi niya nalaman na tumatanggap na pala ito ng mga ibang manliligaw. Kaya noong oras ding iyon, nagtapat siya ng pag-ibig. Nalaman niyang hinihintay na rin ni Rachel ang sandaling iyon. Naging mag childhood sweethearts silang dalawa hanggang sa makatapos sa kolehiyo. Ang iniisip ng lahat, sila na ang magkakatuluyan.

Pagkatapos ng dalawang taon, lumuwas sa Maynila si Rachel para magtrabaho. Hindi matanggap ni Joel na magkakalayo na silang dalawa. Pilit siyang niyayaya ni Rachel na magtrabaho na lang din sa Maynila pero hindi niya maiwan ang kanyang pamilya.

Ilang palitan ng sulat ang lumipas.
Natigil ito at hindi na alam ni Joel kung ano na ang nangyari kay Rachel. Ang kwento ng iba, nabuntis daw ito ng manlolokong katrabaho sa Maynila. Ang kwento naman ng iba, nag abroad na daw. Nawalan ng pag-asa si Joel at hinayaan na lamang niya ang kaisipang talagang kinalimutan na siya ng sinisinta niyang babae.

Pinatay ni Joel ang pulang ilaw dahil sa sobrang kalungkutang nararamdaman niya nang makita ito.

Dumilim.

Tok, tok.

‘Sir?’

Tumayo si Joel at dahan-dahang binuksan ang kandado ng pintuan.

Sa kanyang pagbukas, nakita niya ang masahistang hinihintay niya.
Kahit nakapatay na ang pulang ilaw, nakita niya muli ito.
Pagkatapos ng ilang taon.